මිහිමවගෙන් ගිලිහෙන දරුවන්

මෙයින් වසර 500 ක කාලයක් තුල මෙලොවින් සදහටම වඳ වී ගිය සතුන් වර්ග ප්‍රමාණය 100 ඉක්මවා යන අතර ඉන් බොහොමයක් අප දැක ඇත්තේ පර්යේෂකයන් නිකුත් කල සටහන් වලින් පමණි. වඳ වී ගිය සමහර සතුන් අප කිසි දිනෙක අසා වත් නැති තරම්ය . මොවුන්ගෙන් අවසන් වරට ජීවත් ව සිටිනු දුටු සතුන් අතර ලෝම මැමත්, ඩෝ ඩෝ පක්ෂියා, කැලිෆෝනියාවේ ග්‍රීස්ලි වලසා, අරාබි පැස්බරා වැනි සත්ත්වයින් ප්‍රසිද්ධය. එසේම ඩයිනෝසරයින් ජීවත්ව සිටි බවට ෆොසිල සාක්ෂ්‍ය හමු වූව ද සියැසින් දුටු අයෙක් නොමැති නිසා එය තවදුරටත් මතවාදයට තුඩු දුන් කරුණකි. මේ පිළිබඳව කරුණු සෙවීමේ නිරත වන පර්යේෂකයින් විසින්, ඔවුන් රැස් කරගත් සියළු දත්ත එක්කොට, සතුන් කාණ්ඩ ගතකොට රතු දත්ත වාර්තාව සකසා ඇති අතර, ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති මෙම වාර්තාවේ දැක්වෙන පරිදි වඳ වී ගිය සතුන් එම ගණයට වෙන් කෙරුණේ අදාල විශේෂයේ නව පරපුරක් බිහි කිරීම සඳහා කිසිඳු සත්වයෙක් වාර්තා නොවන බවට පර්යේෂකයින් විසින් සොයාගන්නා ලද පැහැදිලි සාක්ෂ්‍ය මතය. ඔවුන් පවසන පරිදි මෙයට හේතු වී ඇත්තේ පරිණාමය වීම, ජානමය ගැටළු, වාසභූමි අහිමි වීම, විලෝපිකයන්ට ගොදුරු වීම හා ස්වාභාවික වරණය වැනි කරුණු විය හැක. නමුත් පර්යේෂකයන් විසින් පෙන්වා දෙන පරිදි දැනට පවතින ප්‍රධානතම ගැටළුව වඳ වී ගිය සතුන් නොව වඳ වී යාමේ තර්ජනයට ලක් ව සිටින සතුන්ගේ ආරක්ෂාවයි. පෙර සඳහන් කළ පරිදි සතුන් වඳ වීමට බල පෑ හේතු වලට අමතරව පවතින ප්‍රධානතම හේතු සාධකය වන්නේ මිනිසාගේ අයහපත් ක්‍රියාකාරකම් බව පර්යේෂකයන් ගේ අදහසයි.

රතු දත්ත වාර්තාව මඟින් මෙම වඳ වී යාමේ අවදානමට ලක් වූ සතුන් කාණ්ඩ දෙකකට වෙන් කර දක්වයි. ඒ වඳ වී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයයකට ලක් වූ සහ වඳ වී යාමේ ඉහළ අවදානමකට ලක් වූ සත්ත්ව කාණ්ඩ ලෙසයි.

වඳ වී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයකට ලක් ව සිටින සත්ව වර්ගයක් ලෙස ආසියානු චීටාවන් හැඳින්විය හැකිය. ඉන්දියානු චීටාවන්, ඉරානියානු චීටාවන් ලෙසින් ද මොවුන් ප්‍රසිද්ධය. ඉරාන කාන්තාර ආශ්‍රිතව ජීවත් වන මොවුන්ට ආහාර හිඟකම, මිනිසුන් අතින් හිංසාවට ලක් වීම, වාසස්ථාන අහිමි වීම කාන්තාරකරණය වැනි තත්වයන් නිසා මෙම ඉරණම අත් වූ බවයි පැවසෙන්නේ. එමෙන්ම දැනට ජීවත් ව සිටින ආසියානු චීටාවන් සංඛ්‍යාව 40ත් 70ත් අතර ප්‍රමාණයකට සීමා වෙන බව වාර්තා වේ. ආසියානු චීටාවන් මෙම උග්‍ර ගැටළුවෙන් මුදවා ගැනීමට ඉරාන රජය දැනට ක්‍රියාත්මක වී ඇති අතර ඉරානයේ පරිසරය පිළිබඳ දෙපාර්ථමේන්තුව, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන(UNDP) සහ ගෝලීය පරිසර පහසුකම් (GEF) යන සංවිධාන එක් වී ආසියානු චීටාවන් සංරක්ෂණය කිරීමේ ව්‍යාපෘතිය(CACP) දියත් කර ඇත. මෙම වඳ වී යන චීටාවුන් වෙනුවෙන් ඉරාන රජය 2006 වසරේ අගෝස්තු මස 31 වන දින චීටාවුන් සංරක්ෂණ දිනය ලෙස නම් කිරීමට කටයුතු කිරීම විශේෂ කරුණකි. මේ හේතූන් නිසාම 2014 වසරේ දී පැවැත්වුණු ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරඟාවලියට ඉදිරිපත් වූ ඉරාන ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායමේ නිල ඇඳුමට චීටාවකු ගේ ලාංඡනය එක් කිරීමට ද මොවුන් අමතක කළේ නැහැ.

වඳ වී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයට පත්වූ පක්ෂියෙකු ලෙස නිල් ගෙල සහිත මැකෝ ගිරවා හැඳින්විය හැකිය. බොලිවියාවේ සංස්කෘතික දායාදයක් ලෙසට ද හැඳින්වෙන මෙම පක්ෂී විශේෂය 2013 වසරේ නොවැම්බර් මස 4 වන දින දී වඳ වී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයකට ලක් ව සිටින පක්ෂියෙකු ලෙස නම් කෙරුණි. මෙම වර්ගයෙන් ජීවත්ව සිටින්නේ ඉතාම කුඩා පක්ෂී ගහණයක් පමණක් වන නිසා මොවුන් ආරක්ෂා කරගැනීමට යෙදුන මූලිකම පියවර වූයේ කුඩා පැටවුන් විලෝපිකයන්ගෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීමයි. 2008 වර්ෂයේ දී ඇමරිකානු පක්ෂී සංරක්ෂණ ස්ංවිධානය, ලෝක භූමි භාරකාර මණ්ඩලය සහ තවත් සුළු සංවිධාන කිහිපයක් එක්ව නිල් ගෙල සහිත මැකෝ ගිරවුන් රක්ෂිතය බිහි කිරීමට කටයුතු යෙදවූ අතර ඉන් සාර්ථක ප්‍රතිඵල ලද නිසා මෙම රක්ෂිතය 2010 වසරේ දී තවදුරටත් පුළුල් කළ බව වාර්තා වල සඳහන්ය.

මධ්‍යම අප්‍රිකානු ප්‍රදේශ වලින් සොයාගත හැකි කඳුකර ගෝරිල්ලන් ද අයත් වන්නේ වඳ වී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයට පත්වූ සත්ත්ව ගණයටයි. 1981 වසරේ දී වාර්තා වූයේ මොවුන්ගෙන් ඉතිරිව අත්තේ තවත් ජීවීන් 254ක් පමණක් බවයි.මෙයට හේතු වූයේ සතුන්ට අටවන ලද උගුල් වලට හසුවීම, නීති විරෝධිලෙස ගෝරිල්ලා පැටවුන් ජාවාරමේ නිරත වීම, වාසස්ථාන අහිමි කිරීම, හා මිනිසාගෙන් බෝවන රෝග වලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව අවම වීම වැනි මිනිසා සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් නිසා ඇති වූ කරුණුයි. නමුත් පැටවුන් ජාවාරම් කිරීම හා උගුල් ඇටවීම සීමා කිරීමට සන්නද්ධ ආරක්ෂකයින් යෙදවීම, වාසස්ථාන පුළුල් කිරීම, මිනිසාගෙන් ගෝරිල්ලන් ඈත්ව තැබීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග නිසා 2006 වර්ෂයේ දී Bwindi සංගණන වාර්තා වල 12% කින් ගෝරිල්ලන් ගහණය වර්ධනය වී ඇති බව පෙන්වා දී තිබේ. කෙසේ නමුත් එම වර්ධනය තවමත් මොවුන් උග්‍ර තර්ජනයකට ලක් ව සිටින සත්ත්ව කාණ්ඩයෙන් ඉවත් කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් වී නැහැ.

සුමාත්‍රානු කොටියා ඉන්දුනීසියාවේ සුමත්‍රා දූපත් වලින් සොයාගත හැකිවනු ලබන ඉතාම දුර්ලභ සත්ත්ව කොටසකි. වාර්තා වී ඇති පරිදි දැනට ඉතිරිව පවතින්නේ ජීවීන් 441ත් 679ත් අතර ප්‍රමාණයක් පමණි. මොවුන් වඳ වී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයට ලක් වීමට ප්‍රධාන හේතු ලෙස දැක්වෙන්නේ වාසස්ථාන අහිමි වීම හා නීති විරෝධී වෙළඳාමට ගොදුරු වීම වැනි කරුණු වන අතර පාම් සහ ඇකේෂියා වගාව සඳහා ඉඩම් වෙන් කිරීම නිසා මෙම සත්ත්වයින්ට වාසස්ථාන අහිමි වූ බව විශේෂ කරුණකි.මොවුන් සංරක්ෂණය කිරීමට යෙදවූ ක්‍රියාමාර්ග ලෙස රට තුළ දඩයම් කිරීම තහනම් කිරීම ප්‍රධාන කරුණක් ලෙස දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම ඉන්දුනීසියානු වන සංරක්ෂණ අමාත්‍යංශය සහ ඕස්ට්‍රේලියානු සත්වෝද්‍යානය එක්ව සුමාත්‍රානු කොටියන් ආරක්ෂා කිරීමේ ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කිරීම, සුමත්‍රානු කොටියන් අභිජනන මධ්‍යස්ථාන බිහි කිරීම වැනි ක්‍රමෝපායන් ද ක්‍රියාත්මක වුනි. එහෙත් 2010 වසරේ දී වෙනස්ම යමක් සිදුවුණි. ඒ “කොටි හිතකාමී එළවළු මාගරින්” නම් නිෂ්පාදිතය වෙළඳපොළට නිකුත් වීමයි. මේ නම ඇසූ පමණින් අමුතු තේරුමක් ලැබුණත් මෙසේ වීමට හේතු වුණේ පෙර සඳහන් කළ පාම් වගාවට අනුපූරකයක් ලෙස මෙම නිෂ්පාදිතය වෙළඳපොළට පැමිණීමයි. ඉන් සුමාත්‍රානු කොටියන්ට අහිමි වුනු වාසස්ථාන නැවත ලැබෙන්නට කටයුතු සැලසුණා. මෙම ඉහළ ගුණාත්මක බවින් යුතු මාගරින් භාවිතයට ගැනීමට “සුමාත්‍රානු කොටි සංරක්ෂණය” නැමැති අලෙවිකරණ උපාය මාර්ගය ද එක් වූ නිසා පාරිභෝගිකයන් ඉහළ වටිනාකමක් ගෙවීමට ද පෙළඹුණු බව සඳහන්ය.

කලින් සඳහන් කළ මෙන් උග්‍ර තර්ජනයකට ලක් නොවුනද අප්‍රිකාවේ නිරිතදිග වෙරළ තීරයේ ජීවත් වන අප්‍රිකානු පෙන්ගුවින් ජීවිත ද වඳ වී යාමේ ඉහල අවදානමකට මුහුණ දී ඇත. ජාවාරම් වලට ගොදුරු වීම, ආහාර පිණිස මිනිසුන් විසින් දඩයම් කරගෙන යාම වැනි පොදු හේතු වලට අමතරව මොවුන් වෙත ඇති විශේෂ බලපෑමක් වන්නේ, සාගරයට සිදුවන තෙල් කාන්දු වීම් නිසා ඇතිවන ආපදා තත්ත්වයි. නෞකා අනතුරු, නෞකා පිරිසිදු කිරීම් කටයුතු නිසා මොවුන්ගේ වාසස්ථාන දූෂණය වීම හේතු කොට ගෙන මේ අයුරින් පෙන්ගුවින් ගහණයේ දැඩි පහත යාමක් දැකගත හැකියි. 2000 වර්ෂයේ දී සිදුවූ  Treasure Crisis සිදුවීම හා 1994 දී Apollo මුහුදු උවදුරු නිසා පෙන්ගුවින් ගහණයෙන් අර්ධයක් පමණ අහිමි වූ බව සඳහන්ය. මෙම උවදුරු වලට ගොදුරු වූ පෙන්ගුවින් සත්ත්වයන් රැස්කර, පිරිසිදු කර, නැවත පවිත්‍ර වාසස්ථාන වලට මුදාහැරීමට බලධාරීන් කටයුතු කර තිබුනද, එහි එතරම් සාර්ථක බවක් නම් දක්නට ලැබුනේ නැහැ.

දැනට ලොව වෙසෙන විශාලතම සත්ත්වයා ලෙස නම් දරණ නිල් තල්මසා ද වඳ වී යාමේ ඉහළ අවදානමකට ලක් වූ සත්ත්වයෙක්.මොවුන්ගේ විශාලත්වය, වේගය හා බලසම්පන්න බව නිසා මොවුන්ට ස්වාභාවික සතුරන් නම් නැහැ.නමුත් National Geographic  සඟරාවේ තිබුණු වාර්ථාවකට අනුව Orca එසේත් නැතිනම් Killer Whale නැමැති සත්ත්වයාගෙන් තර්ජන එල්ල වී ඇති බව සඳහන් වුණි. එහෙත් අනෙක් සතුන් ට මෙන්ම මොවුන්ට ද පොදු වූ ප්‍රධානතම තර්ජනය වන්නේ දඩයමට ගොදුරු වීමයි. තව ද ගෝලීය උණුසුම නිසා සිදුවන ග්ලැසියර දියවීම නිසාත් මොවුන්ගේ ජීවිත වලට තර්ජන එල්ල වී තිබෙනවා. අනෙක් සත්ත්වයින්ට සාපේක්ෂව, මොවුන්ව හෝ මොවුන්ගේ පරිසර තත්වයන් පාලනය කිරීම අපහසු නිසා, තවදුරටත් වඳවී යාමේ උග්‍ර තර්ජනයට ලක් වූ කාණ්ඩය වෙත ඇදී යන සත්ත්ව කොටසක් ලෙස සැලකීමට සිදුවනු ඇත.

වර්ණයෙන් හා ආහාර රටාවෙන් වෙනස් වුවද, වලස් ගණයට අයත් වන පැන්ඩාවුන් ද වඳ වී යාමේ ඉහළ අවධානමට ලක් වූ සතුන් කොටසක්. දකුණු කේන්ද්‍රීය චීනයේ උරුමයක් වන මෙම පැන්ඩාවුන් 99%ක් ම යැපෙන්නේ උන ශාඛය මතයි.  2007 වන විට චීනය තුළ මොවුන්ගෙන් ඉතිරිව සිටියේ 239ක් පමණක් වන අතර චීනයෙන් පිට සිටි සංඛ්‍යාව 27 කට සීමා වී තිබුණා. මේ ලෙස  පැන්ඩාවුන් ගහණය අඩුවුයේ ද වාසස්ථාන අහිමි වීම, උපත් අනුපාතය අවම වීම වැනි කරුණු නිසයි. මොවුන් මිනිසුන් අතින් දඩයම් වන බව නම් බොහෝ දෙනා දන්නා සුලභ දෙයක්. ඒ මොවුන් ගේ සමට කළු කඩ වෙළඳපොළේ පවතින විශාල ඉල්ලුම නිසයි. මෙයට විසඳුම ලෙස බොහෝ දෙනා සිතුවේ පැන්ඩාවුන් කූඩු තුල සංරක්ෂණය කළ යුතු බවයි. මෙය ඇත්තටම සිදුවුණා. නමුත් ප්‍රතිඵලය වුණේ පැන්ඩාවුන්ගේ ප්‍රජනන හැකියාව දරුණු ලෙස පහත වැටීමයි. පසුකාලීනව නව රාජ්‍ය අණ පණත්, නව සංරක්ෂණ ක්‍රමෝපායන් නිසා පැන්ඩාවුන් ගහණය තරමක් ඉහළ ගිය නමුත් තවමත් ඔවුන් දුර්ලභ සත්ත්ව කාණ්ඩයක් ලෙසයි සැලකෙන්නේ.

රතු දත්ත වාර්ථාවෙ වඳවී යාමේ ඉතා ඉහළ අවදානමක සිටින තවත් සත්ත්වයෙකු වන්නේ ශ්‍රී ලංකානු අලියායි. මොවුන්ගේ විශේෂත්වය වන්නේ මොවුන් අපේ රටට ආවේණික සත්ත්ව කොටසක් වීමයි. ආසියානු අලින්ගේ උපවිශේෂයක් වන මෙම අලින්ගෙන් දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ 5879 ක් පමණි. ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති යුධමය වාතාවරණයත් සමඟ මොවුන් බිම් බෝම්බ හා වෙඩි ප්‍රහාර වලට ලක් වීම නිසා මියගොස් තිබුණි. එසේ මියගොස් ඇති ප්‍රමාණය වසර 4ක් තුළ ජීවීන් 261ක් පමණ බවයි වාර්තා වේ. මොවුන්ට එල්ල වුණු තවත් තර්ජනයක් ලෙස සැලකිය හැක්කේ  වගා හා නිවාස ආරක්ෂා කරගැනීම පිණිස මිනිසුන් විසින් අලින් ඝාතනය කිරීමට පෙළඹීමයි. කෙසේවෙතත් දැනට ලංකාවේ මෙම අලි මරණ සංඛ්‍යාව අවම කරනු පිණිස පින්නවල, උඩවලව වැනි අලි අනාථාගාර ඉදිකර පවත්වාගෙන යයි. ඉන් සාර්ථක ප්‍රතිඵල ද අත්කරගෙන ඇති බව ද පැහැදිලිව පෙනෙන කරුණකි.

මෙසේ ගොනු වූ සියළු කරුණු වලින් පෙනී යන්නේ, මෙම අහිමි වීම් වලට ප්‍රධාන වශයෙන්ම වගකිවයුත්තා මිනිසාම බවයි. මිනිසාගේ මෙම ක්‍රියාකාරකම් වලින් සිදුවන්නේ සොබාදහමේ හා ජෛව විවිධත්වයේ සමබරතාවය බිඳවැටීමයි. දියුණු වන ලෝකයේ තරඟකාරී බවත් සමඟ පොරබදන මිනිසාට තම ජීවිත රඳාපවතින්නට පණනල සපයන සොබාදහම කෙරෙහි මොහොතකට හෝ අවධානය යොමුකිරීමේ හැකියාවක් තිබුණා නම්, තමා විසින් තමන්ටම කරගන්නා හානිය පිළිබඳව සුළු හෝ වැටහීමක් තිබුණා නම්, මේ විනාශය මෙතරම් දුරක් පැමිණීමට ඉඩ නොතිබුණා විය හැකියි. සොබාදහමේ අගය තරමකට හෝ වටහාගත් මිනිසුන්, එය විනාශ කරන මිනිසුන් සමඟ සටන් කරන්නේ තමාගෙත්, විනාශකාරී මිනිසුන්ගේත් අනාගතය වෙනුවෙන් බව තේරුම් ගත යුතුයි. සිතා බලන්න. සොබාදහමට ඔබගෙන් පලක් නැත. නමුත් සොබාදහම නොමැතිව ඔබට පැවැත්මක් නැත!

පමුදි දහනායක
2014/15 කණ්ඩායම